Overzicht
Jongeren met symptomen van aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD) hebben consistent meer moeite met problematisch social mediagebruik en gaming, maar de redenen achter dit verband zijn nog slecht begrepen. Deze studie testte één prominente verklaring: dat specifieke cognitieve moeilijkheden geassocieerd met ADHD (impulsbeheersing, beloningsgevoeligheid en moeilijkheden met tijdwaarneming) de verbinding kunnen veroorzaken.
Een steekproef van 111 jongvolwassenen werd naar het laboratorium van de Universiteit van Amsterdam uitgenodigd. Deelnemers vulden zowel zelfrapportage-vragenlijsten als gecomputeriseerde cognitieve taken in, wat complementaire perspectieven op dezelfde constructen bood.
Wat we vonden
De hoofdhypothese werd niet ondersteund: cognitieve tekorten, zoals hier gemeten, medieerden de ADHD–problematisch digitaal mediagebruik relatie statistisch niet. ADHD-symptomen voorspelden problematisch gebruik nog steeds direct, ook na het meenemen van alle drie cognitieve paden.
Exploratieve analyses boden meer genuanceerde bevindingen:
- Hyperactiviteit/impulsiviteit was deels via inhibitiecontrole-tekorten en tijdwaarnemingsmoeilijkheden verbonden met problematisch social mediagebruik, wat suggereert dat deze mechanismen relevant kunnen zijn specifiek voor deze symptoomdimensie.
- Inhibitiecontrole bleek een mogelijke gedeelde factor, gerelateerd aan zowel ADHD-symptomen als social mediaproblemen gelijktijdig.
- Gedragstaakmaten hadden geen verklarende waarde, wat een bekende methodologische kwestie bevestigt: zelfrapportage en laboratoriummetingen van dezelfde constructen komen vaak niet overeen.
Studieontwerp
Deelnemers waren 111 jongvolwassenen (gemiddelde leeftijd 21,2; 84% vrouw) geworven aan de Universiteit van Amsterdam. Data werden verzameld in één labsessie van 30 minuten in april 2024. Deelnemers vulden vragenlijsten en drie gecomputeriseerde taken in gerandomiseerde volgorde in. Zelfrapportage-instrumenten omvatten de ASRS (ADHD-symptomen), SMDS (social mediagebruik), IGDS (gaming) en maten voor inhibitiecontrole, beloningsgevoeligheid en tijdwaarneming. Gedragstaken omvatten een stop-signaaltaak, een vertraagde keuzetaak en een duuronderscheidingstaak. De studie is goedgekeurd door de Ethische Toetsingscommissie van de UvA (FMG-7155_2024) en voorgepregistreerd bij AsPredicted.org.
Wat dit betekent
Cognitieve tekorten alleen lijken onvoldoende om te verklaren waarom ADHD-symptomen zich vertalen naar problematisch digitaal mediagebruik. Het volledige beeld omvat waarschijnlijk aanvullende factoren, waaronder affectieve toestanden en de specifieke beloningsstructuren ingebouwd in social mediaplatformen. De kloof tussen zelfrapportage en gedragsmaten is ook opmerkelijk: laboratoriumtaken voor impulsbeheersing of tijdwaarneming weerspiegelen mogelijk niet dezelfde processen die relevant zijn voor dagelijks social mediagedrag.