Overzicht
Wat komt eerst: psychische klachten of problematisch social mediagebruik? Dit is een van de centrale vragen in het veld. Met data van een groot Nederlands cohortstudie volgden we 645 adolescenten over twee meetmomenten met een tussenliggende periode van circa twee jaar. De studie onderzocht zowel social mediagebruik als gaming naast een breed scala aan psychische indicatoren: emotionele problemen, ADHD-symptomen, gedragsproblemen en prosociaal gedrag. Geslacht en ervaren sociale steun werden getoetst als potentiële moderatoren. Cross-lagged panelmodellering werd gebruikt om de richting van verbanden over de tijd te onderzoeken.
Wat we vonden
Emotionele problemen bleken de belangrijkste voorspeller. Adolescenten met meer emotionele klachten op het eerste meetmoment vertoonden meer dan een jaar later vaker problematisch social mediagebruik en gaming. Dit patroon verschilde echter sterk tussen jongens en meisjes:
- Meisjes: Emotionele problemen voorspelden zowel problematisch social mediagebruik als gaming over de tijd, wat overeenstemt met het idee dat meisjes digitale media mogelijk gebruiken om met stress om te gaan.
- Jongens: Gaming voorspelde latere emotionele problemen — de omgekeerde richting — terwijl ADHD-gerelateerde symptomen (hyperactiviteit/onoplettendheid) latere social mediaproblemen voorspelden.
- Sociale steun: Adolescenten met meer ervaren sociale steun ontwikkelden minder snel gamingproblemen als gevolg van emotionele klachten, wat suggereert dat sociale steun dit pad buffert.
Studieontwerp
De studie gebruikte data uit de vijfde en zesde golf van het ABCD-cohortstudie (Amsterdam Born Children and their Development), verzameld op twee meetmomenten: 2019–2020 (T1) en 2021 (T2). De analysesample bestond uit 645 adolescenten (64% jongens; gemiddelde leeftijd 15,8 jaar op T1). Deelnemers vulden gevalideerde meetinstrumenten in voor problematisch social mediagebruik (Social Media Disorder Scale), problematisch gaming (Internet Gaming Disorder Scale) en geestelijke gezondheid (Strengths and Difficulties Questionnaire). Sociale steun werd gemeten met de Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Ethische goedkeuring voor het oorspronkelijke cohortstudie werd verleend door de Medisch Ethische Toetsingscommissie van het Academisch Medisch Centrum Amsterdam (referenties W19_130#19.163 en W20_396#20.444).
Wat dit betekent
Deze bevindingen suggereren dat emotionele problemen een betekenisvolle risicofactor zijn voor problematisch digitaal mediagebruik bij adolescenten, met name voor meisjes. Dit stemt overeen met het idee dat digitale media kunnen fungeren als een maladaptief copingmechanisme. Voor jongens kan gaming zelf bijdragen aan emotionele problemen over de tijd. Sociale steun blijkt een beschermende factor, wat het belang van sterke sociale verbindingen in de adolescentie onderstreept. De bevindingen wijzen op de waarde van het aanpakken van emotionele problemen als manier om risico te verminderen, in plaats van uitsluitend te focussen op schermtijd.