Overzicht
Terwijl veel onderzoek naar adolescenten en digitale media gebruikmaakt van vragenlijsten of gedragsmetingen, vertrekken we hier vanuit een ander startpunt: met tieners gaan zitten en luisteren. Wat denken zij werkelijk over hun digitale gewoonten? Wat vinden ze nuttig, wat baart hen zorgen en wat willen ze veranderen?
Tien focusgroepgesprekken werden gehouden op twee middelbare scholen in Nederland. De sessies waren georganiseerd rond drie brede thema's: de positieve en negatieve effecten van digitaal mediagebruik, de cognitieve mechanismen achter negatieve effecten (aandacht, zelfbeheersing, beloningsgevoeligheid, tijdwaarneming), en wat jongeren zelf vinden dat er moet veranderen. De analyse volgde codeerthematische analyse met dubbele codering en sterke intercodeursbetrouwbaarheid.
Wat we vonden
Adolescenten beschreven zowel de voordelen als de nadelen van digitale media helder. Positief: gemakkelijke communicatie met leeftijdsgenoten, entertainment, zelfexpressie en praktisch gemak. Negatief: dwangmatig gebruik, vermoeidheid, slaapproblemen, veiligheidszorgen en sociale druk.
Op de vraag naar cognitieve processen achter deze ervaringen beschreven deelnemers herkenbare patronen: aandachtsopname door continu aanbod, moeite met stoppen ook al was dat de intentie, de aantrekkingskracht van directe beloningen en een vertekend gevoel van tijdsverloop tijdens gebruik.
Over de behoefte aan verandering waren de bevindingen genuanceerd. Adolescenten willen graag hun gebruik reguleren, maar benadrukten dat individuele zelfregulatie niet altijd voldoende is. Ze wezen op gedeelde oplossingen met ouders en leeftijdsgenoten, en op structurele veranderingen op school- of platformniveau. Cruciaal was dat ze oplossingen willen die de voordelen van digitale media behouden en hun autonomie respecteren.
Studieontwerp
Focusgroepen werden gehouden in april en mei 2023 op twee middelbare scholen in Nederland, één in Overijssel en één in Gelderland. Deelnemers waren 78 Nederlandse adolescenten van 12 tot 16 jaar (M leeftijd = 14,1, SD = 1,1) op HAVO- en VMBO-TL-niveau. Er werden tien sessies gehouden — vier met jongens, zes met meisjes — elk bestaande uit 6 tot 10 deelnemers, gedurende 45 tot 60 minuten. Sessies werden opgenomen en handmatig getranscribeerd. Twee onafhankelijke codeurs analyseerden het materiaal in ATLAS.ti met een vooraf vastgesteld codeerschema, aangevuld met inductief toegevoegde codes. De intercodeursbetrouwbaarheid was goed (Krippendorffs c-alpha = .846). De studie heeft ethische goedkeuring ontvangen van de Ethische Toetsingscommissie van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen (FMG-479).
Status
De studie is afgerond en het manuscript wordt momenteel ter beoordeling ingediend. Bevindingen worden op deze pagina gedeeld zodra ze gepubliceerd zijn. Neem contact op als u meer wilt weten of updates wilt ontvangen.