Overzicht
Het meeste onderzoek naar digitale media en geestelijke gezondheid meet problematisch gebruik via lijsten met verslavingssymptomen. Deze studie kiest een andere invalshoek: ze richt zich op hoe adolescenten zichzelf als verslaafd aan social media of gaming beleven. Dat zelfbeeld is een eigen psychologische ervaring — vaker voorkomend dan klinische drempelwaarden, en mogelijk op zichzelf belangrijk omdat het beïnvloedt hoe jongeren over hun eigen gedrag denken en erop reageren.
Aan de hand van vijf meetmomenten over één jaar uit het ABCD-cohort onderzochten we of ervaren verslaving latere emotionele problemen (depressie en angst) voorspelt, en of het omgekeerde ook geldt. We keken ook of deze patronen verschilden tussen jongens en meisjes. Er werd gebruik gemaakt van een statistische aanpak die stabiele persoonlijkheidsverschillen tussen mensen scheidt van daadwerkelijke veranderingen binnen dezelfde persoon over de tijd.
Wat we vonden
De belangrijkste bevinding is dat ervaren verslaving en emotionele problemen elkaar binnen een persoon niet consistent voorspelden over de tijd, ook al waren de twee duidelijk gerelateerd tussen personen onderling. Met andere woorden: wanneer een jongere zich sterker verslaafd voelde, volgde daar geen betrouwbare toename van depressie of angst op, en andersom ook niet.
Tussen personen geldt wel dat wie hogere ervaren social media-verslaving rapporteerde, gemiddeld ook meer depressie en angst rapporteerde. Maar dit weerspiegelt waarschijnlijk stabiele verschillen tussen mensen in plaats van een dynamisch heen-en-weer over de tijd. Ervaren gamingverslaving toonde zulke verbanden niet.
Deze bevindingen roepen interessante vragen op. Ervaren verslaving aan social media lijkt meer verbonden te zijn met wie iemand is — stabiele eigenschappen, sociale context, de manier waarop iemand het eigen gedrag interpreteert — dan met maandelijkse stemmingswisselingen. Dat is een wezenlijk ander beeld dan wat op symptomen gebaseerde maten laten zien.
Studieontwerp
De data kwamen uit het ABCD-cohortstudie, een groot Nederlands onderzoek dat deelnemers vanaf de geboorte volgt. Vanaf 2021 gebruikten we vijf vragenrondes, met tussenpozen van drie maanden over één jaar, wat een gedetailleerd beeld geeft van hoe dingen binnen dezelfde persoon veranderden over de tijd, in plaats van slechts één momentopname.
Deelnemers beantwoordden gevalideerde vragen over depressie- en angstsymptomen, en gaven via een eenvoudige directe vraag aan in hoeverre ze zichzelf verslaafd voelden aan social media en gaming. De studie werd voorgepregistreerd vóór de dataverzameling begon, en ethische goedkeuring voor het ABCD-cohort werd verleend door de Medisch-Ethische Toetsingscommissie van het AMC Amsterdam.
Wat dit betekent
Zelfervaren verslaving aan social media en gaming lijkt relatief stabiel over de tijd en grotendeels onafhankelijk van maand-tot-maand schommelingen in depressie en angst. Dit is praktisch relevant: programma's die emotionele problemen aanpakken als route naar minder ervaren verslaving produceren mogelijk niet de verwachte individuele verandering. De verbanden tussen personen blijven echter nuttig voor het identificeren van jongeren die mogelijk baat hebben bij ondersteuning. Toekomstig onderzoek moet nader onderzoeken wat de beleving van verslaafd-zijn aanstuurt — stabiele persoonlijkheidseigenschappen, appraisalstijlen, de sociale omgeving, of iets anders.